Traktat o slikarstvu (Čenino Čenini)/Predgovor

PREDGOVOR

Svijet duguje neizmjernu i vječnu zahvalnost, ne samo prema prvim italijanskim majstorima, koji su slikarstvo, godinama izgubljeno i gotovo zaboravljeno zbog sudbine i vremena, ponovo otkrili i podarili mu novi život, već i prema onima koji su, od grube i nesavršene umjetnosti u njenim začecima, svojom vještinom i marljivošću uspjeli da je uzdignu do onog visokog i zadivljujućeg nivoa savršenstva, koji je dostigla dva vijeka kasnije. Ali ne zaslužuju manju pohvalu ni oni rijetki majstori koji su prikupili tadašnje slikarske načine i tehnike, zapisali ih i tako ih sačuvali za one koji su poželili da se posvete umjetnosti iz ljubavi ili iz koristi. Ovaj pristup, da se spoji teorija s praksom, bio je oduvijek prisutan među umjetnicima. Ne pominjući drevne primjere, imamo tri knjige o bojama i umjetnostima Rimljana, koje je sastavio monah Heraklije, koji je živio u osmom ili devetom vijeku. Takođe postoji i jedan Traktat nepoznatog umjetnika iz 9. vijeka, iz kojeg je Muratori objavio nekoliko poglavlja u kojima se govori o emajlima za mozaike i o tehnikama bojenja kože. U 13. vijeku živio je sveštenik ili monah Teofil, koji je u svom djelu Schedula diversarum artium sačuvao tehnike svih mehaničkih umjetnosti koje su se u njegovo vrijeme praktikovale. Kao što se može pretpostaviti da su monah Heraklije i anonimni majstor iz Muratorijevih zapisa, pored savremenih tehnika, opisali i one ranijih vremena, tako se može opravdano zaključiti da su se kroz neprekinutu tradiciju tajne i tehnike prenosile s generacije na generaciju, sve do Teofila, a od njega do Čeninija, o kome ćemo sada govoriti.

Prvi koji ga je spomenuo bio je Vazari, koji u životopisu Anđela Gadija piše: „Od samog Anđela Gadija slikarstvu je učio Čenino, sin Andrea Čeninija iz Kole di Valdelze, koji je, iz velike ljubavi prema umjetnosti, napisao sopstvenom rukom knjigu u kojoj opisuje tehnike rada a fresko, temperom, tutkalom i gumom, kao i načine iluminacije i pozlate u svim oblicima. Ova knjiga se nalazi u rukama Đulijana, zlatara iz Sijene, vrsnog majstora i prijatelja ovih umjetnosti. Na početku ove knjige govori o prirodi boja, kako onih mineralnih, tako i onih iz kamenoloma, prema učenju koje je stekao od svog učitelja Anđela. Želeći, možda, jer nije uspeo savršeno naučiti slikarstvo, barem da ovlada znanjem o bojama, temperama, tutkalima i pripremi podloga, kao i o tome kojih boja se treba kloniti pri miješanju jer su štetne, dao je mnoge savjete o stvarima koje su danas opštepoznate, ali su tada bile nepoznate i smatrane tajnama. Ipak, nije spomenuo, a možda nisu ni bile u upotrebi, neke boje iz kamenoloma, poput tamnocrvenih zemljanih, cinobera i određenih zelenih smalta. Kasnije su otkrivene i zemljane umbre, koje su iz kamenoloma, zatim zlatno žuta, fresko smalti, uljani smalti, kao i neki zeleni i žuti smalti, kojih u to vrijeme slikari nisu imali. Takođe je govorio o mozaicima, o miješanju boja za freske, crvenoj, plavoj, zelenoj i drugim bojama, kao i o preparatima za pozlatu, ali ne i za figure”. Osim radova koje je izveo u Firenci sa svojim učiteljem, Vazari navodi kao njegovo djelo sliku „Bogorodice sa svecima”, koja se nalazila ispod lođe bolnice Bonifacija Lupija. Kada je 1787. godine lođa obnovljena, ova slika je, po nalogu velikog vojvode Petra Leopolda, skinuta sa zida i prenesena na platno, čemu je pomogao izvjesni Santi Pačini. Zatim je predata na čuvanje Akademiji lijepih umjetnosti, a kasnije je završila u riznici bolnice Santa Marija Nuova, gdje se i danas nalazi, ali toliko oštećena lošim restauracijama da se teško može prepoznati kakva je nekada bila. Ovo su bile sve dostupne informacije o Čeniniju do sada. I pored velikog truda i pažljive pretrage, nismo uspjeli da pronađemo više podataka o njemu, osim onih koje pružaju dva dokumenta. Iako ga pominju samo usputno, ipak bacaju svjetlo na njegov život i pomažu da bolje odredimo vrijeme u kojem je živio i radio.